طاعون (Plague) یک بیماری عفونی شدید و بالقوه کشنده است که توسط باکتری یرسینیا پستیس (Yersinia pestis) ایجاد می‌شود. این باکتری به طور طبیعی در جوندگان وحشی و کک‌های آن‌ها زندگی می‌کند و می‌تواند از طریق نیش کک آلوده یا تماس مستقیم با حیوان آلوده به انسان منتقل شود.
🦠 علائم و انواع بیماری
علائم طاعون معمولاً پس از یک دوره نهفتگی ۱ تا ۷ روزه ظاهر می‌شوند و شامل تب ناگهانی، لرز، ضعف، سردرد، بدن‌درد، تهوع و استفراغ هستند. این بیماری بر اساس اندام درگیر، به سه شکل اصلی تقسیم می‌شود:
طاعون دبلی (Bubonic Plague)
شایع‌ترین شکل که از نیش کک آلوده ناشی می‌شود. علائم اصلی آن تورم و درد شدید در گره‌های لنفاوی (به ویژه در کشاله ران، زیر بغل یا گردن) است که به این تورم‌ها “دبل” (bubo) گفته می‌شود.
طاعون سپتیسمی (Septicemic Plague)
زمانی رخ می‌دهد که باکتری وارد جریان خون شود. این شکل می‌تواند باعث خونریزی، نکروز بافتی (سیاه شدن بافت) و شوک شود.
طاعون ریوی (Pneumonic Plague)
شدیدترین و مسری‌ترین شکل بیماری که ریه‌ها را درگیر می‌کند. علائمی مانند سرفه، درد قفسه سینه و تنگی نفس دارد و می‌تواند از طریق قطرات تنفسی از فردی به فرد دیگر منتقل شود.
💊 درمان و پیشگیری بیماری طاعون
درمانطاعون با تشخیص و درمان زودهنگام با آنتی‌بیوتیک قابل درمان است. درمان استاندارد شامل آنتی‌بیوتیک‌هایی مانند استرپتومایسین یا جنتامایسین است و داروهای جایگزین مانند سیپروفلوکساسین یا داکسی‌سایکلین نیز استفاده می‌شوند. بیماران مبتلا به طاعون ریوی باید فوراً ایزوله شوند تا از انتقال بیماری جلوگیری شود.
پیشگیری راهکارهای پیشگیری شامل موارد زیر است:
کنترل جوندگان: حذف موادی که جوندگان را جذب می‌کنند (مانند بوته‌ها، سنگ‌ها، زباله‌ها و غذای حیوانات خانگی) از اطراف خانه.
استفاده از وسایل حفاظتی: پوشیدن دستکش هنگام تماس با حیواناتی که ممکن است آلوده باشند.
استفاده از دورکننده حشرات: استفاده از دورکننده‌هایی مانند DEET در هنگام کمپینگ، پیاده‌روی یا کار در فضای باز که احتمال تماس با کک جوندگان وجود دارد.
طاعون امروزه یک بیماری نادر است اما همچنان در برخی مناطق جهان مانند آفریقا، آسیا و آمریکای جنوبی گزارش می‌شود. در صورت بروز علائم پس از سفر به مناطق اندمیک یا تماس با حیوانات وحشی، مراجعه فوری به پزشک ضروری است.
ماجرای طاعون روسی جدید چیست
مرگ یک کارمند ۲۸ ساله‌ی لابراتوار در یک موسسه‌ی تحقیقاتی ضد طاعون در سیبری، نگرانی‌هایی را در مورد یکی از مخوف‌ترین بیماری‌های عفونی تاریخ یعنی طاعون ریوی (Pneumonic plague) برانگیخته است.
این پرونده‌ی پزشکی هنوز در دست بررسی است، اما مقامات روسی گزارش داده‌اند که این فرد ۲۸ ساله پس از ابتلا به ذات‌الریه‌ی شدید با منشا ناشناخته جان خود را از دست داده است و اعلام کرده‌اند هیچ شواهدی مبنی بر اینکه میکروارگانیسم‌های مرتبط با فعالیت‌های حرفه‌ای او باعث بیماری‌اش شده باشند، یافت نکرده‌اند. با این حال، بر اساس گزارش‌های رویترز، شایعات و گزارش‌ها در شبکه‌های اجتماعی حاکی از آن است که او شاید در معرض باکتری عامل طاعون، یرسینیا پستیس (Yersinia pestis)، قرار گرفته باشد. این امر منجر به اتخاذ اقدامات پیشگیرانه‌ای شده است و بنا بر گزارش‌ها ۲۰۰ نفر در روسیه تحت مراقبت‌های پزشکی قرار گرفته‌اند.
اگرچه در حال حاضر هیچ شواهدی مبنی بر شیوع گسترده‌ی طاعون ریوی یا حتی دخالت طاعون در این مرگ وجود ندارد، اما این موضوع موجب شکل‌گیری قصه‌های مختلف درباره‌ی شیوع طاعون و ترس بسیاری از افراد شده است.
عکس‌العمل رسمی روسیه در مقابل این اتفاق چه بوده است؟
در بیانیه‌ای که اواخر روز یکشنبه منتشر شد، «روس‌پوترب‌نادزور» (Rospotrebnadzor) یا سازمان فدرال نظارت بر حمایت از حقوق مصرف‌کننده و رفاه انسانی در روسیه، اعلام کرد که وضعیت بهداشتی و اپیدمیولوژیک در ایرکوتسک و شلخوف پایدار است و نیازی به نگرانی نیست. این آژانس اعلام کرد که آزمایش‌های گسترده‌ای انجام داده و هیچ عامل بیماری‌زایی مرتبط با کار آزمایشگاهی بیمار متوفی در نمونه‌ی او پیدا نکرده است.
اما از طرفی این بیانیه مشخص نکرد که آیا ذات‌الریه و مرگ او ناشی از بیماری دیگری بوده یا اینکه او چگونه ممکن است به این بیماری مبتلا شده باشد. این بیانیه که توسط خبرگزاری‌های دولتی روسیه گزارش شده است، افزود که در ۱۰ روز گذشته هیچ مورد جدیدی از بیماری‌های عفونی در میان کارکنان موسسه‌ی طاعون گزارش نشده است و این مؤسسه نیز هیچ‌گونه وضعیت اضطراری شامل میکروارگانیسم‌های بیماری‌زا را مشاهده نکرده است. آزمایش از افراد در تماس با بیمار متوفی، دو مورد کووید-۱۹ و دو مورد عفونت رینوویروس (Rhinovirus یا همان ویروس عامل سرماخوردگی) را نشان داد، اگرچه مشخص نیست که آیا هیچ یک از آن‌ها با مرگ بیمار مرتبط بوده‌اند یا خیر.
طاعون ریوی دقیقا چیست؟
طاعون ریوی یکی از سه شکل طاعون است که توسط یک باکتری ایجاد می‌شود. این نوع از طاعون به عفونت درون ریه‌ها اشاره دارد که باعث ذات‌الریه می‌شود. بیشتر افراد از طریق نیش کک یا جوندگان آلوده می‌شوند. با این حال، اگر عفونت وارد ریه‌ها شود، مانند شرایط طاعون ریوی، می‌تواند از طریق قطرات تنفسی در هنگام سرفه و عطسه‌ی افراد، از فردی به فرد دیگر منتقل شود.
علائم طاعون ریوی چیست؟
دوره‌ی نهفتگی برای طاعون ریوی معمولاً یک تا هفت روز است، اگرچه برخی از افراد ممکن است حتی ساعت‌ها پس از آلوده شدن علائم را نشان دهند.
این عفونت می‌تواند شبیه به سایر عفونت‌های تنفسی باشد، با علائمی مانند سردرد، تب، لرز، درد قفسه سینه، سرفه و تنگی نفس. در طاعون ریوی، افراد ممکن است خون یا خلط آبکی سرفه کنند. این بیماری در صورت عدم درمان، کاملا کشنده است.
آیا طاعون ریوی قابل درمان است؟
برخلاف طاعون صدها سال پیش، طاعون امروزه به راحتی با آنتی‌بیوتیک‌ها قابل درمان است. در ایالات متحده، مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها (CDC) یک دوره‌ی ۱۰ تا ۱۴ روزه از جنتامایسین یا فلوروکینولون را به بیماران تجویز می‌کند. افراد در تماس نزدیک نیز ممکن است بسته به میزان در معرض قرار گرفتنشان، آنتی‌بیوتیک‌های پیشگیرانه را معمولاً برای هفت روز دریافت کنند.
بیماران مشکوک به طاعون معمولا تحت اقدامات پیشگیرانه در برابر قطرات تنفسی قرار می‌گیرند. این معمولا به معنای قرنطینه شدن در یک اتاق است، در حالی که کارکنان مراقبت‌های بهداشتی معالج آن‌ها، حداقل از ماسک جراحی، عینک محافظ و دستکش استفاده می‌کنند. پس از ۴۸ ساعت آنتی‌بیوتیک‌‌درمانی همراه با بهبود بالینی و کاهش ترشحات تنفسی، معمولا می‌توان احتیاط‌های قطره‌ای را متوقف کرد.
آیا این اتفاق می‌تواند منجر به یک همه‌گیری جهانی (پاندمی) شود؟
در حال حاضر اطلاعات کافی برای تشخیص اینکه آیا این حادثه‌ی آزمایشگاهی می‌تواند باعث یک شیوع گسترده شود وجود ندارد، چه برسد به یک همه‌گیری جهانی یا همان پاندمی. هنوز قطعی نیست که آیا فرد متوفی در معرض طاعون ریوی قرار گرفته است یا خیر.
اگر این فرد ۲۸ ساله در معرض طاعون ریوی قرار گرفته باشد، بعید است که این امر باعث ایجاد یک همه‌گیری جهانی شود. این عفونت باکتریایی می‌تواند از فردی به فرد دیگر سرایت کند، اما به اندازه‌ی کووید-۱۹ به طور موثر پخش نمی‌شود، زیرا در هوا معلق نمی‌ماند.
علاوه بر این، آنتی‌بیوتیک‌های بسیار کارآمدی وجود دارند که می‌توانند بیماران مبتلا را درمان کنند، که این امر گسترش بیماری و توانایی آن در ایجاد بیماری‌های جدی و مرگ را محدود می‌کند.
