آیا تنهایی و افسردگی می تواند به سلامت روده آسیب بزند؟ در پاسخ به این پرسش باید گفت که پژوهشها همچنان نشان میدهند که روده و مغز ارتباطی بسیار نزدیک با یکدیگر دارند و بهطور مداوم سیگنالهایی را بین خود ردوبدل میکنند.
آنچه در ذهن شما میگذرد میتواند بر فرآیند هضم غذا تأثیر بگذارد و برعکس، روده نیز میتواند فراتر از نحوه هضم غذا بر جنبههای مختلف سلامت شما اثرگذار باشد.
پژوهشگران اکنون میگویند احساساتی مانند تنهایی، فشارهای مالی، روابط اجتماعی، همچنین هنجارهای فرهنگی میتوانند به شیوههایی غیرمنتظره بر سلامت روده تأثیر بگذارند.
اختلالات تعامل روده و مغز؛ بیماریای که میلیونها نفر را درگیر کرده است
اختلالات تعامل روده و مغز که اغلب با عنوان DGBI شناخته میشوند، از رایجترین مشکلات گوارشی در جهان هستند. متخصصان برآورد میکنند که این اختلالات ممکن است حدود ۴۲ درصد از جمعیت عمومی را تحت تأثیر قرار دهند.
این اختلالات شامل بیماریهایی مانند سندرم روده تحریکپذیر هستند. افرادی که با این مشکلات زندگی میکنند، اغلب درد شکمی، نفخ، اسهال، یبوست یا تهوع را تجربه میکنند.
بسیاری از بیماران سالها در جستوجوی پاسخ برای علائم خود هستند، در حالی که آزمایشهای پزشکی هیچ بیماری مشخصی را نشان نمیدهند.
جدیدترین شواهد از یک انتشار علمی به دست آمده است که در بهروزرسانی معیارهای Rome V مشارکت داشته است؛ سیستمی بینالمللی که بهعنوان مرجع اصلی طبقهبندی و تشخیص این اختلالات شناخته میشود.
یکی از نویسندگان این پژوهش، آگاتا مولاک، استاد بخش و کلینیک گوارش، هپاتولوژی و بیماریهای داخلی دانشگاه علوم پزشکی وروتسواف است.
مولاک گفت: «تغییر در درک ما از منشأ و روند اختلالات تعامل روده و مغز، نتیجه رویکردی جامع به سلامت و بیماری است که با مدل زیستی، روانی و اجتماعی همخوانی دارد و تعامل میان عوامل زیستی، روانشناختی و اجتماعیفرهنگی را در نظر میگیرد.»
گفتوگوی دائمی درون بدن؛ محور روده و مغز
دانشمندان بهطور فزایندهای بر آنچه «محور روده و مغز» نامیده میشود تمرکز کردهاند. این محور یک شبکه ارتباطی است که دستگاه گوارش را به مغز متصل میکند.
روده دیگر صرفاً محلی برای تجزیه غذا در نظر گرفته نمیشود. پژوهشگران اکنون آن را یک مشارکتکننده فعال در تنظیم بسیاری از عملکردهای بدن میدانند.
این سیستم ارتباطی شامل اعصاب، هورمونها، سلولهای ایمنی و میکروبیوتای روده است؛ جامعه عظیمی از میکروارگانیسمها که در دستگاه گوارش زندگی میکنند.
مولاک توضیح داد: «استرس مزمن ارتباط میان مغز و دستگاه گوارش را مختل میکند و بر حرکات روده، حساسیت احشایی، نفوذپذیری سد روده و ترکیب میکروبیوتا تأثیر میگذارد.»
چرا شرایط زندگی بر سلامت روده تأثیر میگذارد؟
یکی از برجستهترین بخشهای این انتشار علمی جدید، تمرکز آن بر تأثیرات اجتماعی و فرهنگی است.
برای مدت طولانی، پزشکی گوارش توجه چندانی به این عوامل نداشت. اما امروزه دیدگاهها بسیار گستردهتر شدهاند.
پژوهشگران اکنون دریافتهاند که عواملی مانند شرایط زندگی، مشکلات مالی، کمبود حمایت اجتماعی و باورهای فرهنگی میتوانند نقش مهمی در شکلگیری و تشدید مشکلات گوارشی داشته باشند.
مولاک اظهار داشت: «عوامل اجتماعی و فرهنگی تأثیر قابلتوجهی بر سطح استرس، سبک زندگی، همچنین نحوه درک و واکنش ما به علائم دارند.»
او افزود: «هنجارهای فرهنگی بر تفسیر و بیان علائم، همچنین رفتار افراد در مراجعه به خدمات درمانی اثر میگذارند و بهطور مستقیم روند این اختلالات و اثربخشی درمان را تحت تأثیر قرار میدهند.»
فراتر از دستگاه گوارش؛ تأثیر روده بر سلامت کل بدن
پژوهشگران همچنین در حال بررسی این موضوع هستند که چگونه اختلال در محور روده و مغز میتواند با سایر بیماریها مرتبط باشد.
شواهد نشان میدهد میکروبیوتای روده ممکن است بر پاسخهای ایمنی، سوختوساز بدن و فعالیت مغز تأثیر بگذارد.
به همین دلیل، دانشمندان در حال مطالعه ارتباط میان عدم تعادل میکروبیوتا و فهرست رو به رشدی از بیماریها از جمله استرس و تنهایی افسردگی، چاقی، بیماریهای خودایمنی و اختلالات تخریبکننده عصبی هستند.
علاقه به این ارتباطات در طول دهه گذشته بهسرعت افزایش یافته است. هرچند هنوز پرسشهای زیادی بدون پاسخ باقی ماندهاند، یافتهها نشان میدهند که سیستمهای مختلف بدن تا چه اندازه با یکدیگر در ارتباط هستند.
به نظر میرسد دستگاه گوارش برخلاف تصور گذشته، بهصورت مستقل عمل نمیکند. بلکه بخشی از یک شبکه بسیار گستردهتر است که بر سلامت عمومی بدن تأثیر میگذارد.
آینده درمان اختلالات روده و مغز
با افزایش شناخت از تعاملات میان روده و مغز، شیوه مراقبتهای پزشکی نیز در حال تغییر است.
پزشکان بهطور فزایندهای دریافتهاند که برای بسیاری از بیماران، مصرف دارو بهتنهایی کافی نیست.
برنامههای درمانی امروزی اغلب شامل تغییرات غذایی، بهبود عادات خواب، فعالیت بدنی، راهکارهای مدیریت استرس و حمایتهای روانشناختی هستند.
مولاک تأکید کرد: «ارتباط مؤثر میان پزشک و بیمار که بر پایه گوش دادن فعال، همدلی و اعتماد شکل میگیرد، اساس درمان موفق را تشکیل میدهد.»
هدف این رویکرد گستردهتر تنها کاهش علائم نیست، بلکه بهبود کیفیت زندگی روزمره افرادی است که با مشکلات مزمن گوارشی دستوپنجه نرم میکنند.
او در پایان گفت: «در آینده میتوان انتظار داشت که درمانها هرچه بیشتر شخصیسازی شوند و ابعاد زیستی و روانیاجتماعی سلامت را همزمان در نظر بگیرند.»
نتیجهگیری
شواهد علمی جدید نشان میدهد که سلامت روده تنها به رژیم غذایی وابسته نیست. عواملی مانند تنهایی، استرس، مشکلات مالی، روابط اجتماعی و شرایط فرهنگی میتوانند بر عملکرد محور روده و مغز اثر بگذارند. درک این ارتباط پیچیده میتواند به توسعه درمانهای مؤثرتر و بهبود کیفیت زندگی میلیونها نفر کمک کند.
